نخستين موسسه تربيت معلم كشور جهت مدارس ابتدايي تحت عنوان «دارالمعلمين مركزي» در سال 1298 شمسي به وجود آمد. محل اين موسسه در تهران در ساختمان وزارت فرهنگ واقع در تخت زمرد قرار داشت. برنامه درسي اين موسسه تقريباً معادل برنامه هاي درسي متوسط همراه با موضوع هايي ويژه مانند فلسفه و اصول تربيت بود. بر اثر افزايش مدارس ابتدايي در تهران و شهرستانها و نياز آنها به آموزگار تعلم ديده، در مهر ماه سال 1307 دارالمعلمين مركزي به «دارالمعلمين عالي» با اهداف جديد تغيير نام يافت واساسنامه و برنامه تحصيلي آن به تصويب شوراي عالي معارف وقت رسيد.
در 21 آذر ماه 1308 قانوني در خصوص اصلاح اساسنامه و كمك به دارالمعلمين عالي و استخدام فارغ التحصيلان آن، از تصويب مجلس شوراي ملي وقت گذشت، از اين تاريخ دارالمعلمين عالي به دو قسمت علمي و ادبي تقسيم شد. قسمت علمي رشته هاي طبيعي، رياضي، فيزيك و شيمي و قسمت ادبي رشته هاي فلسفه و ادبيات فارسي، تاريخ و جغرافيا را شامل مي شد. در اين زمان براي تكميل گروه مدرسين چند معلم از فرانسه استخدام گرديد و به علت ازدياد دانشجو و كمبود فضاي آموزشي، محل آن به خيابان شاهپور (وحدت اسلامي) انتقال داده شد.

تلاش مسئولان براي تهيه محل ثابتي به منظور فراهم نمودن امكانات آموزشي و پژوهشي مناسب، سرانجام سبب گرديد كه در سال 1311 دارالمعلمين عالي به ساختمان نگارستان منتقل شود. در سال 1312 نام دارالمعلمين عالي به «دانشسراي عالي» تغيير يافت. در همين دوران با استخدام استادان ايراني فارغ التحصيل از خارج، براي اولين بار موضوع هايي مانند مباني تعليمات متوسط، اصول آموزش و پرورش و روانشناسي به كليه دانشجويان شغل دبيري آموزش داده مي شد و آزمايشگاههاي فيزيك، شيمي، طبيعي، روانشناسي و علوم تربيتي تاسيس گرديدند. علاوه بر اين ها، فعاليت هاي فوق برنامه موسيقي و ورزش معمول گشت.
با تاسيس دانشگاه تهران در سال 1313، بخش ادبي دانشسراي عالي تبديل به دانشكده ادبيات و بخش علمي تبديل به دانشكده علوم گرديد. با اين عمل دانشسراي عالي، استقلال خود را از دست داد و فقط دانشجوياني كه داوطلب شغل دبيري بودند پس از قبول شدن در آزمون اختصاصي، در آن به تحصيل مي پرداختند.
كوشش براي جدا شدن از دانشگاه تهران با جديت ادامه يافت تا اين كه در تاريخ 17 آذر 1338 با تصويب قوه مقننه، دانشسراي عالي به صورت مستقل در آمد. در اين زمان با اجاره ساختمان مناسبي در جاده قم شميران، كليه واحدهاي آموزشي و پشتيباني دانشسرای عالی در يكجا مستقر گرديد و چاپخانه اي نیز  براي انجام امور چاپي داير شد.

در سال 1342 هيات وزيران دانشسراي عالي را منحل نمود و به جاي آن سازمان تربيت معلم و تحقيقات تربيتي به وجود آمد. در سال 1346، كه وزارت علوم و آموزش عالي به وجود آمد، مجدداً سازمان مذكور تحت نام دانشسراي عالي زير نظارت وزارت علوم قرار گرفت. در سال 1353 با تصويب شوراي گسترش آموزش عالي نام دانشسراي عالي به دانشگاه تربيت معلم تغيير يافت و اداره آن به صورت هيات امنايي در آمد. با تاسيس دانشگاه، توسعه برنامه تربيت دبير در سطح كشور جزء هدفهاي مهم آن قرار گرفت و به همين منظور دانشسراي عالي در شهرهاي زاهدان، سنندج و يزد تاسيس گرديدند. همچنين مدرسه‌هاي علوم اراك و كاشان تحت پوشش دانشگاه تربيت معلم قرار گرفتند. در سالهاي 1366 و 1368 شعبه هاي اين دانشگاه در شهرهاي سبزوار و تبريز تاسيس شدند.
دانشگاه تربيت معلم در حال حاضر داراي 4 معاونت، 7 دانشكده، 4 پژوهشكده ، 4 موسسه تحقيقاتي ، مركز بهداشت و درمان، كلينيك روانشناسي و 297 عضو هيات علمي شامل 30 استاد، 36 دانشيار،  132 استاديار و 99 مربي است. ساختمان مركزي دانشگاه در تهران واقع است كه در خيابان شهيد مفتح با مساحت 5 هكتار، براساس طرح مهندسي رفك روسي تبار، ساخته شده است. با افزايش رشته هاي تحصيلي و گسترش فعاليتهاي آموزشي، تحقيقاتي و پشتيباني ، زميني به مساحت 270 هكتار در كرج به دانشگاه واگذار گرديد كه عمليات احداث ساختمان از سال 1355 آغاز و در حال حاضر ساختمانهاي دانشكده ادبیات وعلوم انسانی،تربییت بدنی و علوم ورزشی، علوم پايه، ساختمان مركزي، علوم رياضي و مهندسي كامپيوتر، دانشكده علوم تربيتي ، 23 بلوك خوابگاه دانشجويي، منازل سازماني ، تاسيسات ، استخر و ... ساخته شده است. (مرجع)

مؤسسهً تحقيقات رياضي دكتر غلامحسين مصاحب

مؤسسهً رياضيات در مهر ماه سال 1345 به كو شش شادروان دكترغلامحسين مصاحب با مجوز شوراي مركزي دانشگاه ها به منظور تربيت مدرسان رياضي دانشگاه ها در دانشسراي عالي (دانشگاه تربيت معلم) داير گرديد. مرحوم مصاحب از بدو تاًسيس مؤسسهً رياضيات تا آبان ماه 1358- كه دار فاني را وداع گفت - به طور مستمر در ارتقاي سطح كيفي مؤسسهً تلاش فراوان نمود به طوري كه در اين سال ها يكي از ممتازترين مراكز آموزش عالی در رياضيات  به شمار مي رفت. از جملهً خدمات برجستهً ايشان در اين سال ها، تربيت 70 مدرس رياضي براي دانشگاه ها و نيز تجهيز كتابخانه اي در مؤسسهً رياضيات بود كه، در عصر خود، كتابخانه اي بي نظيردر كشور محسوب  مي شد.  مؤسسهً رياضيات از سال 1363 با ضوابط  جدید اقدام به پذيرش دانشجويان تحصيلات تكميلي      ( كارشناسي ارشد و دكتري) در رشته هاي رياضي نمود. درسال 1376 مؤسسهً رياضيات به مؤسسهً تحقيقات رياضي دكتر غلامحسين مصاحب (با هدف افزودن ماًموريت پژوهشي به آن ) تغییرنام یافت.